Autori Tema: GJURMË FOLKLORIKE  (Lexuar 1574 herë)

0 Anëtare dhe 1 Vizitor po shikojne kete teme.

Jashtë Linjë shaban cakolli

  • V.I.P ne Nastradini.com
  • *****
  • Postime: 2549
  • Popullariteti: 4
GJURMË FOLKLORIKE
« Me: Gusht 30, 2009, 12:08:38 MD »


                  Gjurmime folklorike:

                        ORIGJINALI I KËNGËS SË DEMË AHMETIT

                  Ishin mledhë  treqin harambasha ,

                  Harambasha të  Sërbijes ,

                  Lavd po bajnë  mej ra Shypnijes !

                  -A poj bina Stara Mitrovicës ?

                  - A poj bina Stara Vuçitërrnës ?

                  Zoti e vraftë  kaurreshën plakë ,

                  Po del para, Novicën pe mson ,

                  Pe mson Novicën, çka me punue:

                  “Nëm ngofshi mue , vetit za mej çue ,

                  Ju , si n’ dashi me hy n’ Shypni ,

                  Qi e kceni hudutin me dalë n’ atë anë ,

                  Ju , mej ra për rreth Mitrovicës ,

                  Për rreth bjeshkës së Vuçitërrnës ,

                  Ju, mej ranun katunit t’ Mavriqit !

                  Ju, n’ Mavriq, biro, ju me shkue ,

                  Demë Ahmetin , n’ Mavriq me e rrethue !

                  Tridhetë  robë , Dema mi ka ,

                  Të përmenun , biro, shpi me za ,

                  I çikë n’ bylyk , Dema e ka ,

                  Ju, Ajetën n’ mujshi me ja marrun,

                  Me ja marrun , për Serbi me e prunun ,

                  Ni djalë  t’ ri me ta me e martuenun ,

                  Lavd i madh , biro, ka me u dalën ,

                  S’ asht kallaj shqiptarëve me u ranën ,

                  Se Bajram, muslimantë  qi kanën !

                  Nata e Bajramit, nesër ka qillue ,

                  N’ Ditë t’ Bajramit, Demën me e rrethue !

                  Muslimantë, Bajramin e majnë,

                  I madh e i vogël kanë me u veshë , me u nrrue,

                  Çka a mashkull krejt n’ xhami me shkue ,

                  E lanë shpinë  soll femnat në shpi ,

                  Ju, mej ranën Demën me bastisën,

                  Me ja marrën Demës qatë çikë ,

                  Me ja marrën e n’ Serbi me e prunën ,

                  Biro, Velikdani po vjen tuj u afrue ,

                  Do ta veshim çikën,  kem me e nrrue ,

                  Me çikë  t’ shqiptarit , na me kcye e me lue !”

                  Çka po banë Novica i zi ,

                  Poj merr komitat me hi n’ Shypni ,

                  Pe kcejnë  kufinin për rreth Mitrovicës ,

                  Për rreth bjeshkës të Vuçitërrnës ,

                  Krejt n’ aksham i afrohen Mavriqit .

                  Thonë, Mavriqit ju kanë afrue ,

                  Nata e Bajramit, atë natë kish qillue ,

                  Po mshifen cubat e ishin skejue ,

                  Vet Dema n’ shpi, vllazën, s’ kish qillue ,

                  Me ni shoq , n’ Shkup kish pas shkue ,

                  Me ble harqin për Bajram me e prue .

                  Plotë musafirë  n’ odë ju kanë qillue ,

                  Për Bajram, t’ shkretit kishin shkue –

                  Ngatë xhamijës me ju afrue !

                  Ngatë sabahi , vllazën, ish afrue ,

                  Shih Novica, thiu, çka ka punue ,

                  Poj merr komitën e koka afrue ,

                  Shpinë e Demës, fill ja kanë rrethue ,

                  Poj  danë  rojën kah me dalë me rue !

                  Shefatë Allahi – sabahi u zbardhue ,

                  Thonë, Hanifja herët ish kanë que ,

                  E kish pasë  renin n’ magje me gatue ,

                  Pe merr sakicën , dru del me shkurtue ,

                  Sillën e Bajramit, e shkreta me gatue .

                  Nisi drutë  , vllazën, mej shkurtue ,

                  Coptojke dru, sa mujke n’ atë ven ,

                  Zoti e vraftë  Novicën, ç’ po banë ,

                  Pe thirrke n’ emën , si ta kishte nanë :

                  “O, moj Hanife, o, qatë za ja lëshon ,

                  A po m’ dvetë hiq , mori , çka jam ardhë?!”

                  Ja dha përgjegjëjen , Hanifja , n’ atë ven :

                  “Sod muslimantë, na kemi Bajram ,

                  Plot musafirë  , unë, odën e kam ,

                  N’ kofshe ardhë , ti, për Bajram ,

                  Mirë se vjen , se qefin na e banë !”

                  Foli shkau:”Për Bajram, s’ jam ardhë ,

                  Dymdhetë  vjet , ktu jam kanë rrogëtarë ,

                  Dema, rrogën mue nuk ma ka dhanë ,

                  Jam ardhë  Ajetën, sod bre , me jav marrë ,

                  Me treqin vetë, o, rrethue ju kam !”

                  Foli e shkreta :”O, Novicë, ja banë ,

                  Nashta unë, atëherë  nuk jam kanë ,

                  Jam kanë  vet nuse ktu pa ardhë ,

                  Kush s’ëm ka thanë qi kem majtë rrogëtarë !

                  N’ ta pastë rrogën, baba, pa ta dhanë ,

                  Hajde n’ odë, e na kollaj ja bajmë ,

                  E t’i lajmë paret , borxh çka t’ kem metë !”

                  Foli Novica: “Paret nuk i due ,

                  Jam ardhë  Ajetën gati me ma ba ,

                  Ti, rue haber kujna mej dhanë !

                  Soll ni pushkë  me krisë përpjetë,

                  S’e  la n’ zjerm të tanëve pa ju djegë !”

                  Çka poj thojka Novicës , n’ at ven:

                  “Për musafir , ti, qefin na e banë ,

                  Çka kujton ti, Zoti mos ta dhashtë,

                  Zoti i Madh, ti , sherrit mos i pshtofsh !”

                  E la sakicën , te oda po shkon ,

                  Musafirtë  , tanë me ren poj çon ,

                  “Çohi, o trima, e ju ka lajmrue ,

                  Se sod komitat, ne na kanë rrethue ,

                  Treqin komita, sod donë me na ra ,

                  N’ Ditë t’ Bajramit, me gjak me na la ,

                  Do t’ na e marrin erzin nëpër kamë !”

                  T’ shkretit janë çue , veshë e mathë te tanë,

                  Shumë pa arme , nami kokan kanë ,

                  Dalshin venat, t’ shkretit e poj zanë !

                  Po nget Hanifja, e shkreta, sobum- sobë,

                  Krejt djemve t’ Demës, e shkreta , po u kallxon:

                  “Çohi djemë, mos pritshi me u çue ,

                  Ne, Novica sod na ka rrethue ,

                  Me treqin komita po donë me na ranën ,

                  Po thotë  – Ajetën gati me ma banën !”

                  Krejt n’ hamaxhika , t’ shkretit, kokan kanën,

                  N’ hamaxhika tuj u pastrue ,

                  Mej nrrue teshat, o, n’ xhami me shkue !

                  N’ kmishë e n’ dane , qashtu dalë janë kanën,

                  Poj marrin armët, venet i kanë zanën,

                  Shumë komita, treqin janë kanën ,

                  Pushka u nis, vllazën, n’ katër anët ,

                  Luftë e shtirë , bubullimë po shkon !

                  Shkoj Hanifja, te soba e Ajetës :

                  “Çou Ajete, kunatë, a je çue,

                  Se taksirati sod na ka qillue ,

                  Treqin komita, bijo, na kanë rrethue !

                  Na rrethuen, o , Novica i zi ,

                  Sod ka ardhë,  çikë moj, po t’ lypë ty ,

                  Donë me t’ marrë e me t’ shti n’ Serbi !
                  Ngoj ti, pushkët, bijo, tuj bumllue ,

                  Mashqit tonë, na u kanë damtue ,

                  Shumë musafirë  çka na kanë qillue !”

                  Veshë e mathë  Ajetja, shpejt a dalë ,

                  Duel n’ oborr – pushka po kërset ,

                  Ja nisi vajza, t’ madhe po bërtet:

                  “A ka djalë, qi bjen shahadet ,

                  Sod, mos t’i dhimet për mue ni fishek ,

                  Për ditë  t’ sodit, mue le t’ëm vret ,

                  Se nimi grosh, n’ i  baftë ni fishek ,

                  N’ dorë t’ qyfarëve , sollte mos t’ëm len !
                  N’ dorë t’ qyfarëve, sollte mos me m’ lanën,

                  Me ma marrën erzin nëpër kamë !”

                  Turr, ja ngjiti vajza, jataganit ,

                  Hyxhym shkijeve, Ajetja po u banë ,

                  Tre poj prejka , Novica poj pshton !
                  Zoti e vraftë Novicën e zi ,

                  Shpejt e drodh cubi, qatë shahi ,

                  Ja lëshoj Ajetës , o bre, brium-bri !

                  Brium-bri vajza koka metë ,

                  Thonë, n’ atë ven, vajza nrrojka jetë ,

                  Perenija , asaj ja baftë letë ,

                  Hiq pa shybe, shehit ka me metë ,

                  E pastë que Zoti n’ Xhenet ,

                  Për t’ gjallë, shkijet sun e kanë prekë !

                  Shumë komitat kishin qillue ,

                  Luftë e shtirë, atë ditë, ish marue ,

                  Prej Allahit, koka kanë e shkrueme ,

                  Mashqit e Demës, krejt ishin damtue ,

                  Musafirë  krejt çka janë qillue ,

                  Kulla e shpija rrafsh ja kanë rrafshue ,

                  Tridhetë  robë, Demës, ju kanë shkurtue ,

                  Veç dy reja, t’ shkretat , kishin pshtue !

                  Poj pshtojnë  dy rejat me ni sabi ,

                  E ja marrke Novica i zi ,

                  Krejt poj lidhka ato të dyja ,

                  Poj çon tu i rrehë, thiu, me kamxhi,

                  Poj rrokin bjeshkës e pe kcejnë kufinin ,

                  Pe kcejnë  kufinin, nisen për Serbi ,

                  Fort poj rrehke, o, Novica i zi !

                  Poj rrehë  fort , poj banë adalet ,

                  Reja e madhe –thonë- sun banë gajret ,

                  Qajo e vogla, o, poj jep gajret :

                  “O, moj kunatë, oj kunatë , poj thet ,

                  Se pej shkijeve , pejgamberët kanë hjekë !

                  Banë gajret, se Zoti kshtu ka thanë ,

                  Ma, Novicës , mos t’i bajmë “Aman!”

                  Poj  dvetë  shkau:”Dema, ku ka shkue?”

                  Hem poj dvetë, kamxhi tu ju mshue !

                  Reja e madhe, keq ish kanë hutue ,

                  Nisi drejt, shkaut mej kallxue !

                  E vogla briti:”Mejë, kunatë, ja banë ,

                  Qysh batilit, ti, drejt poj kallxon ?

                  Dalin, pritën , kta babës ja zanë !

                  E vrasin gon, i shkreti , gja nuk di !

                  Ti, s’ banë drejt kti shkau mej kallxue ,

                  Se n’ koftë baba, i gjallë me na pshtue ,

                  Tridhetë  robë, aj ka mej pague !

                  N’ koftë qaj Dema, vetit qi i ka thanë –

                  Jesirë t’ shkaut, o , aj s’ ka me na lanë !”

                  I çojnë  tu i rrehë, more , me kamxhi ,

                  Me gërshanë, teshat jav kanë gri ,

                  Poj danë dy vetë e poj çon n’ Serbi :

                  “Ju, do t’ shkoni, myzhde me ju marrë –

                  Po vjen Novica me treqin vetë,

                  Se n’ Shypni, thueni, jena kanën,

                  Dy gra t’ shiptarëve poj bina n’ kit anë ,

                  Dy rejat e Demës, o, me ni sabi ,

                  I kena pru të  dyjat n’ Serbi ,

                  Tridhetë robë, Demës ja kena gri !

                  Merrni dajret, buret me raki ,

                  Me na dalë  para se do t’ bajmë denam!”

                  Po shkojshin shkijet, atë lajm e kanë dhanën –

                  Shkije e shkina , krejt janë que në kamë ,

                  Tuj shëndetë  dajre me mzika ,

                  Marrin muzikat, buret me raki ,

                  I dalshin para Novicës të zi,

                  Me komita n’ ato gryka a hi,

                  Po mirrën ngryk, e po pinë raki ,

                  I nisin dajret tuj lue e tuj kcye ,

                  Rejat e Demës, nërmjet veti i kanë shti ,

                  Poj shtinë  tuj rrehë, t’ shkretat, me kcye !

                  Ato kcejnë, fort ishin ngushtue ,

                  Lotët nër mjekër, t’ shkretave, tu ju shkue !

                  Tuj pi , shkijet, keq kokan hutue ,

                  Haberi, Demës , n’ gjysë t’ udhës i ka shkue ,

                  Me ni shoq , Dema, ish kanë qillue .

                  I dhanë haber:”O Demë, i kanë thanë ,

                  Me u ba trim, o, trim gjithmonë je kanë ,

                  Se Allahi, kshtu paska thanë ,

                  Se komitat e shkaut t’ kanë ra ,

                  Tridhetë  robë, Demë, t’ i  kanë damtue,

                  Musafirët krejt çka t’ kanë qillue ,

                  Tek dy rejat, t’ gjalla t’ kanë pshtue,

                  T’ kanë pshtue dy rejat, Demë, more , me ni thmi,

                  T’i ka marrë qaj Novica i zi ,

                  Kcej kufinin e i ka shti n’ Serbi !”

                  Zuni Dema, pak me u hutue ,

                  I shoq i mirë, ngat ju ka afrue ,

                  I shoq i mirë, qaj Rrustem Mavriqi :

                  “Afroj mentë, more Demë, naj briti !

                  Pej Allahit, kshtu emër a ba ,

                  Çou, t’ i  biem haber me dhanë ,

                  T’ i himë Llapit, t’ i himë Gollakit ,

                  Ditë Bajrami, sod shyqyr qi asht ,

                  I gjajna odav’  krejt Bajram tuj ba ,

                  Vllaznitë  tonë nihma kanë me na ba ,

                  T’a  kcejmë hudutin e gajret do t’ bajmë,

                  Qato dy gra, jesirë  mos t’ ia lamë ,

                  Se rritet djali e emnin ja  nrrojnë,

                  Me gra tona – dy shkije i martojnë !”

                  Te dy trimat, rrugën e kanë marrën ,

                  Poj hinë  Llapit, o, haber tuj dhanën ,

                  Mirren ngrykë  e Bajram tuj banën:

                  “Çohi vllazën, nihma me na dhanën ,

                  Se sod komitat, shpijav’  na kan ranën ,

                  Na kanë pre, e shkrum na kanë banën ,

                  Dy gra t’ reja, neve , naj kanë marrën ,

                  I kanë marrë  gratë e i kanë shti n’ Serbi ,

                  Me ta asht, more, ni sabi ,

                  Qysh mej lanë  jesirë n’ Serbi?!”

                  Gajret t’ madh shiptarët paskan banën ,

                  Shyqyr Zotit, o, trima janë kanën ,

                  Tanë shoqi-shojt ,o, haber tuj dhanën ,

                  Çohet potera , o, n’ Llap e Gollak ,

                  Nisen rrugës, o, tubue janë kanën ,

                  Plot tre mijë, thonë, shiptarë janë banën .

                  Tre mijë  vetë, shiptarë janë tubue ,

                  Dikush kamë  e dikush kaluer ,

                  Rrokin kufinin, trimat, pe kalojnë .

                  Kur po hishin mrena n’ Serbi –

                  Poj nijnë  dajret, çafirat tuj kcye !

                  Po nalet Dema:”Oh, more vllazni,

                  Ju, a kini ardhë  mue mem nimue,

                  Ishalla Zoti, juve , ju nimon !

                  Ju, n’ ma dishi zjarmin qi e kam –

                  Qitash cigaren , vllazën, mos me e kallën !

                  Nalne kollin, vllazën, me marama ,

                  Se ngat komitat , o, qitashti janë,

                  E na marrin vesh çafirat, na pshtojnë !

                  Na t’i  zamë e gajret do t’ bajmë !”

                  Krejt vllaznija n’ ni besë lidhë tek janë –

                  Kush duhan, ma nuk ka kallë ,

                  Mshelin gojën me maramë .

                  Kur afrohen e poj nijshin dajret –

                  Nalet Dema:”O vllazën shiptarë !

                  Ju , për mue n’ kit zjerm keni ardhë ,

                  Ngoni vllazën, krejt, unë du me u msue !”

                  Jav danë  çetat, venet e caktueme ,

                  Rreth e rreth i kanë rrethue !

                  Rreth e rreth – rrethin jav kanë qitë ,

                  Poj ngojnë  shkijet – krejt ishin habitë !

                  Po u thotë  Dema:”Vet, unë du me u avitë !

                  Do t’ avitna , me ta me u përzie ,

                  Kur t’ kërset e jemja shahi –

                  Le t’ dhizet pushka , vllazën, n’ katër antë,

                  Se sod Allahi, ne do t’ na nimon ,

                  T’ gjallë me dorë, na kemi mej zanë!”

                  Djemtë e Demës, ishin me dikat ,

                  Poj zanë  pritat – rrethin jav kanë qitën,

                  Dema, vet shkoj e ish avitën ,

                  Shkoj, me shkije Dema ish përzie !

                  Janë hutue çafirat tuj pi –

                  Nuk po e shohin,o, Demën me sy !

                  Briti Dema:”Hanife, oj bi ,

                  Ruejma Babës, sa t’ mujsh qatë sabi ,

                  Se po ta therrin , o, kta kryqali!”

                  Thonë – Novica, vet e paska nije ,

                  O, turr i bani, thiu, me singi –

                  Ja hoq veshin, o, qati sabije !

                  Dema e drodh t’ bekuemën shahi –

                  Ja dha Novës, vllazën, brium-bri !

                  Krisi shahia e Demë Ahmetit –

                  Krejt për shkije, atë ditë krisi kiameti !

                  Ishin pi, o, ishin hutue ,

                  Krisi pushka, sa mun me damtue ,

                  T’ gjallë poj zanë, more, tuj shkurtue,

                  Thonë – nja t’ gjallë atë ditë s’e  kanë lshue !

                  Soll shtatë  vetë , o, ishin dorzue ,

                  Thonë- Demës, t’ gjallë n’ dorë ja kanë que –

                  Me dorë tane, Demë, mej shkurtue !

                  Foli Dema:”More vllazën, u thet –

                  Mu pej shokve, kush um ka metë?”

                  -Hiq kërkush, o Demë, s’ jena damtue ,

                  Sod Allahi, ne na ka nimue !

                  Duert përpjetë  Dema i paska que :

                  “Zoti i Madh, qi na ka nimue ,

                  Tridhetë  robë, krejt i kam harrue,

                  Shyqyr, shoktë  s’ mu paskan damtue !”

                  “O, vllazni – Dema po ju thet ,

                  Qita t’ shtatit, kërkush mos t’mi prekë ,

                  T’ ja qoj Pashës, le t’ bajnë si t’ dinë vet ,

                  T’a  dinë shkau, se shiptartë kanë rahmet !”

                  I lidhin t’ shtatit, përpara i kanë vnue ,

                  Po vardisen e janë  hallallshtue ,

                  Po e marrin rrugën, kismet, n’ shpi me shkue,

                  O, s’ po mujnë rejat, o, n’ kamë me u que !

                  Qysh me u que, o t’ shkretat në kamë ,

                  Qi jav kishin gri teshat me gërshanë?!

                  Kur e panë  ,o, vllaznitë myslimanë –

                  Thonë – shpinë për shpine si gardh kokan banën ,

                  Poj  hjekin kmisha e poj hjekin dane ,

                  Jav mlojnë  ahiretin, t’ shkretat janë que n’ kamë,

                  Me vllazni t’ vet, rrugën e kanë marrën ,

                  Po shkojnë  Demës, krejt gajret tuj dhanën !

                  Ni shoq pej tyne , po flet gajbet:

                  “A ngon Demë, zanin nije ta kam ,

                  Hallall t’ koftë mundimi qi ta bamë,

                  Gajretxhi i madh, ti , koke kanën ,

                  Se me kanën tjetër  – mentë e kishin lanën!”

                  Foli Dema:”O more vlla, poj thet ,

                  Rue se flet gjithë  kit fjalë gajbet ,

                  Se ka Allahi, o, hala ma keq !

                  Kurrgja s’ janë, o vlla, tridhetë robë ,

                  Ma keq mentë, o, sod mue mem lanën ,

                  Ju mem lidhën, o, bre, për qatë dardhe ,

                  Unë me britën, me pallë si magar -

                  Kta shtatë  anmiqë , mue mem nije tuj pallë !

                  N’ dashtë Allahi, mem dhanë bereqet ,

                  Qeky sabi, qi a metë me ni vesh ,

                  Pej qitina bahen tridhetë !”

                  Tanë me ren, Dema, ngryk i ka marrë ,

                  Jav lypë  hallalin – krejt hallall ja bajnë !

                  Kabull Allahi, duanë ja ka ba –

                  Ni mahallë  – thonë – pej tij janë ba !

 
 

                        Kënduar nga rapsodi popullor legjendar kosovar – Riza Bllaca, në Prishtinë, më 1975.

                  Shënoi: Demir Krasniqi.

                        Ngjarja ka ndodhur në vitin 1805, kurse hulumtimet etnomuzikologjike tregojnë se variantin më të saktë dhe më real të kësaj rapsodie historike e ka këndua një rapsod popullor nga Banja e Sijarinës, i cili në atë kohë është quajtur Momin Jakupoviq (Jakupi), por që fatkeqësisht , atë variant nuk kemi mundur ta sigurojmë.

 

                  Gjilan, më  30 Gusht 2009.   Demir KRASNIQI